ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin Azərbaycana rəsmi səfəri və səfər çərçivəsində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası təkcə diplomatik protokol hadisəsi deyil, həm də Vaşinqton–Bakı münasibətlərində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatı göstərir ki, tərəflər əlaqələri epizodik əməkdaşlıq səviyyəsindən çıxararaq sistemli və uzunmüddətli strateji çərçivəyə keçirmək niyyətindədirlər. Bu isə Cənubi Qafqazın geosiyasi balansına birbaşa təsir edən amildir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan məqam ABŞ administrasiyasına ünvanlanan açıq siyasi təşəkkür idi. Bu, diplomatik nəzakət ifadəsindən daha artıq məna daşıyır. Rəsmi Bakı Vaşinqtonun regiondakı rolunu artıq yalnız enerji tərəfdaşlığı prizmasından deyil, təhlükəsizlik, sülh quruculuğu və iqtisadi inteqrasiya kontekstində də vacib hesab etdiyini nümayiş etdirir. Beləliklə, Azərbaycan ABŞ-la münasibətləri çoxtərəfli xarakterə keçirərək onu strateji dayaqlardan biri kimi möhkəmləndirməyə çalışır.

Bəyanatın mühüm hissəsi Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesinə həsr olunub. Ağ Evdə paraflanmış sülh sazişi və “Sülh haqqında Birgə Bəyannamə”nin imzalanması fonunda ABŞ-ın vasitəçi və təminatçı kimi rolu xüsusi qeyd edilir. Prezidentin “artıq altı aydır sülh şəraitində yaşayırıq” fikri regionda post-münaqişə mərhələsinin başlandığını göstərir. Bu mərhələdə Vaşinqtonun prosesdə iştirakı Qafqazda güc balansının yalnız regional aktorlarla deyil, qlobal güclərlə də uzlaşdırılması deməkdir.

Çıxışda ön plana çəkilən TRIPP – “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” layihəsi isə siyasi razılaşmaların iqtisadi əsasla möhkəmləndirilməsi cəhdidir. Bu marşrut Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməklə yanaşı, daha geniş mənada Orta Dəhlizin yeni konfiqurasiyasını formalaşdırır. ABŞ-ın adının bu layihə ilə assosiasiya olunması Vaşinqtonun regiondakı nəqliyyat və logistika arxitekturasında da söz sahibi olmaq niyyətini göstərir.

Enerji məsələləri yenə də əməkdaşlığın onurğa sütunu olaraq qalır, lakin artıq yeni məzmunla. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyində rol oynadığını vurğulaması fonunda ABŞ-la tərəfdaşlıq təkcə neft və qaz ixracı deyil, həm də marşrutların şaxələndirilməsi, interkonnektor layihələri və hətta mülki nüvə əməkdaşlığı kimi sahələri əhatə edir. Bu, Azərbaycanı Avrasiya enerji xəritəsində daha strateji mövqeyə çıxarır.

Diqqətçəkən başqa bir istiqamət yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahəsində əməkdaşlıqdır. Amerika şirkətləri ilə birgə layihələr Bakının özünü yalnız xammal ixracatçısı deyil, həm də texnoloji tərəfdaş kimi təqdim etmək istədiyini göstərir. Bu yanaşma iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasətinə uyğundur və ölkənin rəqəmsal transformasiya gündəliyini beynəlxalq tərəfdaşlıqla birləşdirir.

Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, o cümlədən müdafiə sənayesi məhsullarının satışı və antiterror fəaliyyəti, münasibətlərin ən həssas, lakin strateji baxımdan ən dərin qatını təşkil edir. Bu, ABŞ-ın Azərbaycanı yalnız enerji və tranzit tərəfdaşı deyil, həm də təhlükəsizlik arxitekturasının iştirakçısı kimi gördüyünü göstərir. Xüsusilə mina təmizləmə və kibertəhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq post-münaqişə reallıqları ilə birbaşa bağlıdır.

Nəticə etibarilə, Vitse-prezident Vensin səfəri və imzalanmış Xartiya formal diplomatik sənəddən daha artıq məna kəsb edir. Bu, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin institusional əsaslara söykənən, çoxşaxəli və uzunmüddətli strateji ittifaq modelinə keçidini simvolizə edir. Əgər razılaşdırılmış layihələr real icra mərhələsinə keçərsə, bu tərəfdaşlıq təkcə iki ölkənin deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın siyasi və iqtisadi gələcəyini formalaşdıran əsas amillərdən birinə çevrilə bilər.