Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin iclasında Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın enerji siyasətinin son illərdə keçdiyi yolu və qarşıdakı mərhələdə formalaşan yeni strateji istiqamətləri aydın şəkildə ortaya qoyur. Dövlət başçısının çıxışında səslənən fikirlər yalnız görülmüş işlərin xülasəsi deyil, eyni zamanda qlobal enerji bazarında dəyişən geosiyasi və iqtisadi reallıqlar fonunda Azərbaycanın rolunun necə transformasiya olunduğunu göstərən mühüm mesajlar kimi qiymətləndirilə bilər. Əslində, bu platforma artıq sadəcə texniki və ya iqtisadi müzakirə meydanı deyil; o, enerji təhlükəsizliyi məsələsində ölkələr arasında siyasi etimadın və uzunmüddətli əməkdaşlığın formalaşdığı strateji dialoq formatına çevrilib.
Son on iki ildə formalaşan əməkdaşlıq mexanizmi göstərir ki, enerji təhlükəsizliyi artıq ayrı-ayrı dövlətlərin daxili məsələsi deyil, regional və qlobal səviyyədə kollektiv məsuliyyət tələb edən bir sahədir. Prezidentin vurğuladığı kimi, müxtəlif geosiyasi gərginliklərə və iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Azərbaycan və tərəfdaş ölkələr enerji təchizatının sabitliyini təmin edən dayanıqlı model qurmağa nail olublar. Bu modelin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, istehsalçı, tranzit və istehlakçı ölkələrin maraqları qarşılıqlı şəkildə uzlaşdırılır. Belə bir yanaşma isə enerji bazarında uzunmüddətli sabitlik yaradan ən vacib amillərdən biri hesab olunur.
Azərbaycanın qaz ixracının coğrafiyasının sürətlə genişlənməsi bu siyasətin praktik nəticəsi kimi diqqəti cəlb edir. Bir neçə il əvvəl on iki ölkəyə qaz tədarük edən Azərbaycan bu gün artıq on altı ölkənin enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Bu göstərici boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixrac edən ölkələr arasında Azərbaycanın xüsusi mövqeyə sahib olduğunu göstərir. Eyni zamanda, qaz təchizatının Avropa ilə məhdudlaşmaması, yeni istiqamətlərin açılması Azərbaycanın enerji diplomatiyasının daha çevik və çoxtərəfli xarakter aldığını nümayiş etdirir. Suriyaya qaz tədarükünün başlanması isə təkcə iqtisadi deyil, həm də humanitar və regional sabitlik baxımından əhəmiyyətli addım kimi dəyərləndirilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri də qaz təchizatının şaxələndirilməsi məsələsi idi. Bu yanaşma həm istehlakçı ölkələr, həm də istehsalçı dövlətlər üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Enerji bazarında artan rəqabət və dəyişən siyasi reallıqlar fonunda bir mənbədən asılılığın azaldılması bütün tərəflər üçün təhlükəsizlik amilinə çevrilir. Azərbaycan da məhz bu prinsipi əsas götürərək yeni bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirməyə və mövcud tərəfdaşlıq şəbəkəsini daha da möhkəmləndirməyə çalışır.
Bununla yanaşı, Avropa enerji bazarında Azərbaycanın mövqeyinin güclənməsi də diqqət çəkən istiqamətlərdən biridir. Almaniya və Avstriyaya qaz tədarükünün başlanması ilə Avropa İttifaqının artıq on üzv dövləti Azərbaycan qazından istifadə edir. Lakin dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, mövcud infrastrukturların tam yüklənməsi yeni mərhələdə boru kəmərlərinin genişləndirilməsi və interkonnektorların yaradılması məsələsini gündəmə gətirir. Bu isə o deməkdir ki, Cənub Qaz Dəhlizi artıq formalaşmış layihədən daha çox inkişaf edən və genişlənən enerji sisteminə çevrilir.
Enerji strategiyasının digər mühüm istiqaməti isə bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən layihələrlə bağlıdır. Azərbaycan son illərdə günəş və külək enerjisi sahəsində iri layihələrin icrasına başlayıb və bu sahəyə beynəlxalq investorların marağı getdikcə artır. 240 meqavat gücündə külək elektrik stansiyasının istifadəyə verilməsi, eləcə də günəş enerjisi layihələri ölkənin enerji balansında alternativ mənbələrin rolunun artdığını göstərir. Bu proses yalnız ekoloji məqsədlərlə bağlı deyil; o, eyni zamanda daxili enerji balansının optimallaşdırılması və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır.
2032-ci ilə qədər alternativ enerji mənbələrindən 6–8 giqavat elektrik enerjisi əldə etmək planı Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcını göstərir. Bu hədəf ölkəyə daxili enerji istehlakında qazdan daha səmərəli istifadə etməyə və əlavə qaz həcmlərini ixraca yönəltməyə imkan verəcək. Eyni zamanda, iqtisadiyyatın yeni sahələri – xüsusilə rəqəmsal texnologiyalar, data mərkəzləri və sənaye infrastrukturu üçün daha sabit enerji bazasının formalaşmasına şərait yaradacaq.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən digər məqam isə enerji siyasətinə praqmatik yanaşmanın vacibliyi ilə bağlı idi. Dövlət başçısı vurğuladı ki, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı vacib olsa da, faydalı qazıntı yanacaqlarını tamamilə nəzərə almamaq real deyil. Bu mövqe əslində Azərbaycanın enerji siyasətinin əsas fəlsəfəsini ifadə edir: ölkə həm ənənəvi enerji resurslarından səmərəli istifadə etməyə, həm də yaşıl enerji istiqamətində yeni imkanlar yaratmağa çalışır. Belə balanslaşdırılmış yanaşma isə qlobal enerji keçidi dövründə Azərbaycanın mövqeyini daha da gücləndirən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Səbinə Ağayeva, Sumqayıt şəhər Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı
Müzakirə qapadılmışdır.