Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə” telekanalına verdiyi müsahibə yalnız ölkə daxilində deyil, bütün regionda geniş müzakirələr doğurdu. Bu müsahibə mahiyyət etibarilə Azərbaycanın son onilliklərdə apardığı siyasətin yekun nəticələrinin həm regional, həm də qlobal auditoriyaya çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin verdiyi mesajlar göstərdi ki, Azərbaycan artıq yalnız münaqişənin nəticələrini aradan qaldırmaqla kifayətlənmir, həm də Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi düzən yaradan aparıcı qüvvəyə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin çıxışında əksini tapan məqamlar Azərbaycan diplomatiyasının əsas istiqamətlərini aydın şəkildə üzə çıxarır: tarixi ədalətin bərpası, sülh gündəliyinin formalaşdırılması, yenidənqurma və humanitar proseslərin idarə olunması, eləcə də regionu beynəlxalq nəqliyyat və enerji mərkəzinə çevirən böyük layihələrin həyata keçirilməsi.
Prezidentin çıxışında ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri Qarabağ münaqişəsinin mahiyyətinə və onun nəticələrinə verdiyi qiymət idi. Əliyev açıq şəkildə vurğuladı ki, 1990-cı illərin əvvəlindən etibarən Ermənistanın həyata keçirdiyi işğal siyasəti Azərbaycan ərazisinin beşdə birinin itirilməsi, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından qovulması və nəticədə böyük humanitar fəlakətlə müşayiət olundu. Onun sözləri ilə desək, beynəlxalq ictimaiyyətin passivliyi və ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətsizliyi Azərbaycanın öz haqqını döyüş meydanında bərpa etməsini qaçılmaz etdi. Bu, əslində, həm də beynəlxalq hüququn və ədalətin uzun illər boyu işləmədiyini göstərən tarixi dərs idi. Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycan yalnız hərbi qələbə qazanmadı, eyni zamanda, ədalətsizliyə qarşı beynəlxalq miqyasda nümunəvi cavab verdi. Bu fakt həm də onu göstərdi ki, Azərbaycan intiqamı mülki əhaliyə qarşı zorakılıqda deyil, beynəlxalq hüquqa əsaslanan legitim hərbi əməliyyatlarda gördü və bununla da müharibə cinayətlərinə əl atmadı.
Müsahibədə geniş yer alan digər mühüm mövzu sülh sazişi ilə bağlı proseslər idi. Prezident İlham Əliyev Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmanı münaqişənin sonu kimi qiymətləndirdi və bildirdi ki, Ermənistan konstitusiyasında dəyişikliklər aparıldıqdan sonra formal sülh sazişi imzalanacaq. Bu isə Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallığın hüquqi təsdiqi deməkdir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan razılaşmanı pozmaq imkanına malik deyil, çünki belə bir addım həm ABŞ, Avropa İttifaqı, Türkiyə, həm də ərəb dünyası tərəfindən dəstəklənən sülh gündəliyinə qarşı çıxmaq olardı. Nəticədə Ermənistanın beynəlxalq təcrid vəziyyətinə düşməsi qaçılmaz olardı. Buradan belə nəticə çıxır ki, Azərbaycan artıq regionda yalnız hərbi gücü ilə deyil, həm də diplomatik təsir imkanları ilə təhlükəsizliyin əsas təminatçısına çevrilib.
Müsahibədə diqqət çəkən əsas mövzulardan biri də azad olunmuş ərazilərin bərpası və məcburi köçkünlərin qayıdışı ilə bağlı idi. Ermənistanın 30 illik işğal siyasəti nəticəsində həmin ərazilərdə bütün infrastruktur yerlə-yeksan edilmiş, şəhər və kəndlər dağıdılmış, tarixi-mədəni irs məhv edilmişdi. Azərbaycan bu çətin irsdən çıxış edərək, böyük miqyaslı yenidənqurma proqramı həyata keçirir. Prezident İlham Əliyev açıq şəkildə bildirdi ki, əsas maliyyə resursları yolların, elektrik və su xətlərinin, dəmir yollarının bərpasına yönəldilib və yaxın iki-üç il ərzində bu layihələrin tam başa çatdırılması gözlənilir. Bununla yanaşı, ən ciddi maneələrdən biri də mina təhlükəsidir. Ermənistanın basdırdığı 1 milyondan çox mina həm insan həyatı, həm də iqtisadi fəaliyyət üçün böyük təhdid olaraq qalır. Artıq yüzlərlə insan mina partlayışlarının qurbanına çevrilib. Buna baxmayaraq, dövlət “Böyük Qayıdış Proqramı” çərçivəsində məcburi köçkünlərin geri dönüşünü təmin edir və artıq 50 mindən çox insan doğma yurduna qayıdıb. Bu proses təkcə sosial ədalətin bərpası deyil, həm də Azərbaycanın müstəqil dövlət olaraq gücünü və iradəsini nümayiş etdirən mühüm siyasi addımdır.
Əliyevin çıxışında geosiyasi aspektlər də xüsusi yer tutdu. Zəngəzur dəhlizi məsələsinə dair onun verdiyi mesajlar, əslində, gələcək onilliklərdə regionun iqtisadi xəritəsini müəyyənləşdirəcək səviyyədədir. Prezident açıq şəkildə bildirdi ki, Naxçıvanla Azərbaycanın əsas ərazisini birləşdirəcək bu dəhliz təkcə ölkəmiz üçün deyil, bütün region üçün yeni imkanlar açacaq. O, dəhlizin beynəlxalq təhlükəsizlik zəmanəti altında fəaliyyət göstərəcəyini vurğuladı ki, bu da Azərbaycanın bu layihəyə yalnız milli deyil, qlobal əhəmiyyət verdiyini göstərir. Bununla yanaşı, ABŞ-ın təşəbbüsü ilə formalaşan “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” – TRIPP layihəsi Azərbaycan üçün əlavə strateji üstünlüklər vəd edir. Bu dəhliz həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərini birləşdirərək Cənubi Qafqazı beynəlxalq logistika sisteminə daha sıx inteqrasiya edəcək. Azərbaycan bu layihədən region ölkələrinin də faydalanmasını, xüsusilə də Ermənistanın tranzit imkanlarının genişlənməsini istisna etmir.
Müsahibədə İranla münasibətlərə dair verilən mesajlar da diqqətdən kənarda qalmadı. Dövlətimizin başçısı açıq şəkildə bildirdi ki, Tehranla münasibətlər konstruktiv məcrada inkişaf edir və Zəngəzur dəhlizi İran üçün heç bir təhlükə yaratmır. Əksinə, bu, İran üçün əlavə nəqliyyat və iqtisadi imkanlar deməkdir. Bununla yanaşı, Azərbaycan alternativ olaraq “Araz dəhlizi” layihəsi üzərində də işləyir ki, bu da Bakı-Tehran əməkdaşlığının praktik əsaslarını daha da gücləndirir.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə” telekanalına müsahibəsi Azərbaycanın müharibədən sonrakı dövrdə formalaşdırdığı yeni siyasi strategiyanın manifesti kimi qiymətləndirilə bilər. Burada əsas mesaj ondan ibarət idi ki, Azərbaycan artıq yalnız öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş bir dövlət deyil, həm də regional sabitliyin, beynəlxalq hüququn və iqtisadi inteqrasiyanın təminatçısına çevrilib. Qarabağ müharibəsi ilə bağlı ədalətin bərpası, sülh gündəliyinin formalaşdırılması, qaçqınların geri dönüşü, regionun bərpası və nəhayət, Zəngəzur dəhlizi kimi qlobal layihələrin reallaşması Azərbaycanın qarşıdakı illərdə regional lider mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.
İndira Şəmsivari, Prezident təltifçisi, Dövlət Qulluğunin Kiçik Dövlət Müşaviri
Müzakirə qapadılmışdır.