Azərbaycan ilə Çex Respublikası arasında münasibətlər müstəqilliyin ilk illərindən etibarən ardıcıl və sistemli şəkildə inkişaf edib. Çexoslovakiyanın dağılmasından sonra formalaşan yeni siyasi reallıq fonunda Azərbaycan-ın 1992-ci ildə tanınması və 1993-cü ildə diplomatik münasibətlərin qurulması iki ölkə arasında əməkdaşlığın hüquqi və siyasi əsasını təşkil edib. Sonrakı dövrdə qarşılıqlı səfirliklərin açılması, fəxri konsulluq institutunun yaradılması və yüksək səviyyəli təmasların intensivləşməsi bu əlaqələrin davamlı xarakter aldığını göstərir.
Xüsusilə 2015-ci ildə Bakıda imzalanmış “Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyib. Bu sənəd siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi, enerji və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsinə təkan verib. Həmçinin dövlət başçıları və xarici işlər nazirləri səviyyəsində qarşılıqlı səfərlər əlaqələrin dinamik inkişafında mühüm rol oynayıb.
Bu kontekstdə Prezident İlham Əliyev-in 27 aprel 2026-cı il tarixində Andrey Babiş ilə görüşdən sonra verdiyi bəyanat ikitərəfli münasibətlərin hazırkı mərhələsini və gələcək perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Prezidentin vurğuladığı kimi, tərəflər arasında “çox fəal siyasi dialoq”un mövcudluğu artıq əməkdaşlığın epizodik deyil, sistemli və strateji xarakter daşıdığını göstərir.
Bəyanatda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri iqtisadi əməkdaşlığın strukturunun təkmilləşdirilməsi ilə bağlıdır. Hazırda 800 milyon dollardan artıq olan ticarət dövriyyəsinin əsas hissəsini enerji ixracı təşkil edir. Bu isə münasibətlərin müəyyən qədər mono-struktur xarakter daşıdığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd bu balansı dəyişmək, qeyri-neft sektorunu ön plana çıxarmaq və sərmayə yönümlü layihələr vasitəsilə iqtisadi əlaqələri daha şaxələndirməkdir.
Energetika sahəsi isə hələ də əməkdaşlığın əsas dayağı olaraq qalır. Azərbaycan neftinin Çexiyanın enerji balansında mühüm yer tutması və Azərbaycanın Avropa üçün etibarlı tərəfdaş kimi tanınması bu sahədə qarşılıqlı asılılığı gücləndirir. Eyni zamanda, Azərbaycanın 16 ölkəyə qaz ixrac etməsi və bu ölkələrin böyük hissəsinin Avropa İttifaqına daxil olması Bakının enerji diplomatiyasının uğurlu nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla yanaşı, bəyanatda vurğulanan digər mühüm istiqamət müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıqdır. Azərbaycan artıq təkcə idxalçı deyil, həm də istehsalçı ölkə kimi çıxış edir və Çexiya kimi bu sahədə təcrübəli tərəfdaşlarla birgə layihələrin həyata keçirilməsi yeni mərhələnin başlanğıcından xəbər verir. Bu, həm texnologiya transferi, həm də yerli sənayenin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qeyd etmək olar ki, bu görüş və verilən mesajlar Azərbaycan-Çexiya münasibətlərinin təkcə ikitərəfli deyil, daha geniş geosiyasi kontekstdə də önəm kəsb etdiyini göstərir. Enerji təhlükəsizliyi, regional sabitlik və iqtisadi inteqrasiya kimi məsələlər bu əməkdaşlığı daha da aktuallaşdırır.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, Azərbaycan ilə Çexiya arasında münasibətlər artıq klassik diplomatik əlaqələr çərçivəsini aşaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Qarşıdakı dövrdə iqtisadi şaxələndirmə, enerji əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi və yeni sahələr üzrə birgə layihələrin reallaşdırılması bu münasibətlərin əsas inkişaf istiqamətlərini təşkil edəcək.
Sahib Fərzəliyev ,“Potensial” Sumqayıt Mütəxəssislər Birliyinin sədri, texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, professor
Müzakirə qapadılmışdır.