Azərbaycan ilə Slovakiya arasında münasibətlər son illərdə klassik diplomatik əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxaraq strateji məzmun qazanmağa başlamışdır. Avropada dəyişən geosiyasi reallıqlar, enerji təhlükəsizliyinin yeni prioritetə çevrilməsi və Cənubi Qafqazın beynəlxalq nəqliyyat-kommunikasiya sistemində artan rolu Bakı ilə Bratislava arasında əməkdaşlığın mahiyyətini də dəyişmişdir. Məhz bu baxımdan Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrinin Azərbaycana rəsmi səfəri və Şuşada Prezident İlham Əliyevlə verdiyi birgə bəyanatlar adi diplomatik protokol hadisəsi deyil, yeni siyasi mərhələnin konturlarını müəyyənləşdirən mühüm strateji hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Burada diqqət çəkən əsas məqam münasibətlərin artıq siyasi niyyət mərhələsini geridə qoyaraq institusional və praktik əməkdaşlıq modelinə keçməsidir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri 2024-cü ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlığa dair Birgə Bəyannamənin artıq real nəticələr verməsi idi. Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində strateji tərəfdaşlıq anlayışı yalnız siyasi yaxınlıq deyil, qarşılıqlı etimad, uzunmüddətli maraqların uzlaşdırılması və davamlı institusional mexanizmlərin formalaşdırılması deməkdir. Azərbaycan–Slovakiya münasibətlərində müşahidə olunan dinamika məhz bu meyarlara uyğun inkişaf edir. Qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi, geniş tərkibli nümayəndə heyətlərinin iştirakı və müxtəlif istiqamətlər üzrə konkret layihələrin həyata keçirilməsi göstərir ki, tərəflər əməkdaşlığı epizodik deyil, sistemli xarakterdə inkişaf etdirmək niyyətindədirlər.
Şuşada səsləndirilən mühüm mesajlardan biri Slovakiyanın Qarabağın bərpasında iştirakının yüksək qiymətləndirilməsi idi. Ağdam rayonunun Baş Qərvənd kəndində Slovakiya şirkəti tərəfindən həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi əslində beynəlxalq əməkdaşlığın yeni modelini formalaşdırır. Bu layihə təkcə texnoloji və sosial inkişaf nümunəsi deyil, həm də Azərbaycanın azad olunmuş ərazilərinin beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq məkanına çevrildiyini göstərən siyasi göstəricidir. Xarici dövlətlərin və şirkətlərin Qarabağ layihələrində iştirakı bölgənin təhlükəsizlik, sabitlik və inkişaf perspektivlərinə olan beynəlxalq etimadın artmasının mühüm indikatoru hesab edilməlidir.
Bəyanatda diqqəti cəlb edən digər mühüm istiqamət iqtisadiyyat, energetika və hərbi-texniki əməkdaşlığın prioritet kimi təqdim olunması idi. Xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlıq Avropa İttifaqının enerji şaxələndirməsi siyasəti fonunda daha geniş geosiyasi məna daşıyır. Azərbaycan artıq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin vacib iştirakçılarından biridir və Slovakiya kimi Mərkəzi Avropa ölkələrinin Bakı ilə əməkdaşlığa marağı bu reallığın məntiqi nəticəsidir. Bununla yanaşı, iqtisadi və sənaye əlaqələrinin genişləndirilməsi, innovasiya və yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq iki ölkənin münasibətlərini daha dayanıqlı iqtisadi əsaslar üzərində qurmağa imkan verir.
Şuşanın bu görüş üçün seçilməsi də ayrıca siyasi məna daşıyır. Azərbaycan son illərdə Qarabağı yalnız bərpa və yenidənqurma məkanı kimi deyil, həm də beynəlxalq diplomatiyanın mühüm platformasına çevirmək siyasəti həyata keçirir. Xarici dövlət başçılarının, beynəlxalq təşkilat nümayəndələrinin və nüfuzlu siyasi fiqurların məhz Qarabağa səfərləri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qəbul edilməsinin praktik ifadəsinə çevrilir. Bu baxımdan Prezident Pelleqrinin Şuşaya və Ağdama səfəri beynəlxalq münasibətlər müstəvisində simvolik deyil, konkret siyasi məzmun daşıyan addımdır.
Prezident İlham Əliyevin “biz konkret işlərin tərəfdarıyıq” fikri isə Azərbaycan xarici siyasətinin əsas metodoloji xəttini ifadə edir. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə siyasi bəyanatlar yalnız konkret iqtisadi layihələr, investisiyalar və uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmləri ilə müşayiət olunduqda real nəticə verir. Azərbaycan son illərdə məhz bu modeli tətbiq etməklə tərəfdaş ölkələrlə münasibətlərini praktik nəticələr üzərində qurmağa nail olmuşdur. Slovakiya ilə əməkdaşlıqda da eyni yanaşmanın müşahidə olunması gələcəkdə əlaqələrin daha da dərinləşəcəyini göstərən mühüm göstəricidir.
Nəticə etibarilə, Şuşada verilən birgə bəyanat Azərbaycan–Slovakiya münasibətlərinin cari vəziyyətini ifadə etməklə yanaşı, gələcək inkişaf trayektoriyasını da müəyyənləşdirən siyasi sənəd xarakteri daşıyır. Burada enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi inteqrasiya, postmünaqişə dövrünün bərpası və Avropa ilə strateji əməkdaşlıq kimi bir-birini tamamlayan istiqamətlər vahid siyasi konsepsiya çərçivəsində təqdim olunur. Bu isə onu göstərir ki, Bakı ilə Bratislava arasında formalaşan tərəfdaşlıq təkcə ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, həm də Avropa–Cənubi Qafqaz əməkdaşlığının yeni geosiyasi arxitekturasının formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Sahib Fərzəliyev ,“Potensial” Sumqayıt Mütəxəssislər Birliyinin sədri, texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, professor
Müzakirə qapadılmışdır.